Inspraak, konstitusie en Konstitusie

Dr. Wynand Boshoff

Prof. Koos Malan se nuwe boek, There is no supreme Constitution, is sekerlik een van die belangrikste stukkies leeswerk oor die afgelope jare. Ek k lees tans daaraan en het ook ‘n bekendstelling bygewoon, waar hy sekere aspekte uitgelig het.

Dis veels te vroeg om met ‘n boekbespreking vorendag te kom, maar ek het een nuwe begrip aangeleer: Daar is ‘n verskil tussen “konstitusie” met ‘n kleinletter en “Konstitusie” met ‘n hoofletter. Met ‘n kleinletter beskryf dit hoe die politieke mag van ‘n staat/plek inmekaarsteek; om dit in Engels te stel, “how it is constituted”. Met ‘n hoofletter is dit die grondwet, wat poog om die konstitusie waarop op ‘n bepaalde tyd ooreengekom is, permanensie te gee.

Deel van enige konstitusie en Konstitusie is die hantering van teenstellende standpunte en groeperings wat daar rondom ontstaan.

In die ou Boererepublieke was daar verskeie presidentskandidate en in elke kiesafdeling het kandidate aangedui wie hulle as president sou ondersteun. Geen formele partye het egter bestaan nie. Daar was wel Volksrade waarin heftig gedebatteer is en van dié debatte is rekord gehou.

Die Britse parlementêre stelsel, wat Suid-Afrika in 1910 geërf het en waarvan baie elemente in die huidige bedeling voortbestaan, is eintlik makgemaakte oorlog.

Parlementslede word as lede van kompeterende partye verkies en die grootste een (mits dit ‘n volstrekte meerderheid kry) regeer.

Opponerende partye ontmoet mekaar in die parlement, waar alles volgens partye se grootte gereël word, van kantoorruimte tot spreektyd. Strategie en taktiek word gebruik om mekaar se leemtes uit te wys, skade aan te doen, soms selfs saam te werk, alles om met die volgende verkiesing (oorlog) beter te vaar.

Tradisionele regering in Afrika werk anders. Wanneer regeringsake bespreek word, kom al die mans byeen en gee vryelik hulle menings. Wanneer die stamhoof oordeel dat die saak behoorlik deurgetrap is, gee hy sy “uitspraak”. As dit ‘n goeie uitspraak is, voel elke deelnemer dat sy eie standpunt ook daarin vervat is. Dit is dus nie die stamhoof wat sy eie mening afdwing nie, dis die stam se gesamentlike mening wat hy in woorde vasvat. Iemand wat dáárteen standpunt inneem, ag sy eie insig as hoër as dié van die stam en vesrteur die harmonie – en behoort gestraf te word. Daardie konstitusie maak nie werklik vir opposisie voorsiening nie, almal is dan een! 

Besigheid is nog ‘n terrein waar ‘n groot groep mense dikwels saam moet besluit, hoewel hulle glad nie ooreen kan kom nie. As dit daarop aankom, stem hulle, net soos in die politiek. Maar die eenheid wat stem is nie ‘n burger nie, maar ‘n aandeel.

Dat ‘n minderheid aandeelhouers bo kan uitkom omdat hulle die meerderheid aandele het, is niks snaaks nie. Die maatskappywet en statute waarvolgens ‘n maatskappy bestuur word is daarop gemik om bestuur moontlik te maak en belange wat in die besigheid gestort is, te beskerm. As die direksie verkies en die bestuur aangestel is, is daar nie ‘n deurlopende platform vir opponerende aandeelhouers om hulle perspektiewe te debatteer nie.

Dit bring my by die konstitusie van Orania. Orania is uit ‘n aantal regspersone saamgestel: Een aandeleblokmaatskappy (verreweg die grootste komponent van Orania, VAB) een eienaarsvereniging (Vluytjeskraal 272), een trust (Vluytjeskraal Noord) en een kooperasie wat binne, sowel as buite, die ander regspersone grond besit (Kambro). Die Orania Verteenwoordigende Raad het erkenning binne die Suid-Afrikaanse konstitusie, maar het geen belastingbasis of begroting nie en prakties baie beperkte mag.

Die gevolg is dat Orania se politieke proses hom in die handelsreg afspeel, grotendeels binne VAB. Om dit taamlik kras te stel, VAB se statute is geskryf om diegene wat in beheer is, in beheer te hou – soos dit algemeen in besighede die geval is.

Om dit anders te stel, Orania se konstitusie maak nie vir opposisie voorsiening nie. Opponerende aandeelhouers wat hulleself probeer mobiliseer, kom teen ‘n strukturele oormag te staan. Verder is daar oor jare ‘n kultuur gevestig dat opposisie nie ‘n erkende (hoewel dalk irriterende) deel van die konstitusie is nie. Dit word eerder as dislojaliteit gereken en so behandel.

Daar is ‘n vraag wat in Orania bespreek behoort te word, en tog gebeur dit nie: Hoekom is daar al om die drie of vier jaar ‘n opwelling van onredelike verset; en hoekom kry dit telkens genoeg steun om ‘n hele teenveldtog te verg?

Die antwoord is, na my mening, dat die rol van opposisie nie in die konstitusie van Orania erken word nie. En anders as in tradisionele Afrikaverband, word besluite nié geneem na omvattende deelname, sodat elkeen iets van sy eie mening in die resultaat herken nie.

Die huidige “ontbondeling” is ‘n gulde geleentheid om Orania se konstitusie grondig te hersien. As die waarde van opposisie raakgesien en ingesluit word, kan die destruktiewe episodes wat so gereeld as klokslag herhaal (al is dit telkens oor verskillende sake) positief gekanaliseer word.

Dit sal natuurlik vereis dat maghebbers binne Orania verstaan dat hulle deur lojale Oraniërs uitgedaag en geopponeer kan word. Dat elke teenstand nie as ‘n aanslag op die bestaan van ons gemeenskap gereken word nie.

Orania bied homself aan as die vrugbeginsel van hernude Afrikanervryheid. Vir vryheid is erkenning van en voorsiening vir opposisie ‘n noodsaaklike deel van die konstitusie. Anders kan ons maklik ‘n afspraak met die toekoms mis. Ons, Orania, maar ook ons, Afrikaners.

2 gedagtes oor “Inspraak, konstitusie en Konstitusie

  1. Netjiese stukkie ontleding van die onderstrominge wat ek aangehoor het uit verskeie oorde, elk met hul eie onderskeie unieke perspektiewe, gedurende my onlangse kuiertjie…

    Wat wel sterk deurgeskemer het was ideologiese ondertone vanuit sekere oorde en verseker ook die ware en opregte vrese ervaar deur diegene wat meer ideologies gemotiveerd was in hul standpunt en opponering.

    Dit sal inderdaad dié beste bydrae vir Orania se uitbou as volhoubare stadstaat, (vir die nabye toekoms ten minste), wees, as politieke denke en uitvoering meer inklusief sal wees in die uitvoerende magsposisies, tans beklee deur meerderheidsaandeelhouers, wat die opset tans, soos breedvoerig aangehaal, maklik kan “misbruik” vir die uitbou van eie belange en daardeur Afrikaners in die breë kán vervreem.

    Ek glo dat Orania gelukkig “volwasse” genoeg geraak het om die platvorm vir hierdie bespreking oop en inklusief te kan bewerkstellig en dat konsensus bereik sal word met maatstawwe vir terugvoer om juis aan die “opponerendes” te bewys dat die magsblok, by wyse van die bespreekde, inderdaad die Afrikaner in die breë uiteindelik tegemoet wil en gaan kom.

    Ek kyk graag uit hier vir die opvolg/naloop tot hierdie debat…

    Like

  2. Dankie vir ‘n interessante ontleding.

    Dit is vir my die ontleding van ‘n idealis. Idealisme is ook goed en ek bewonder dit. Een gegewe van idealisme is dat mens so kan idealiseer oor dit wat deel uitmaak van die ideaalbeeld, dat mens geneig is om die ideaal in ‘n onhoudbare spanning te plaas met die realiteit van die dag.

    Mens kan ook gevaar loop om nie die tekortkominge van die ideaalbeeld ook op te weeg teen die tekortkominge van die bestaande realiteit nie. Mens kan dan geneig wees om sonder meer te aanvaar dat die voordele van die ideaalbeeld altyd die tekortkominge van die bestaande realiteit by verre te oortref. Op die manier raak die realiteit alles wat verkeerd is en die ideaal raak alles wat reg is.

    Dit skep nuwe uitdagings.

    Twee voorbeelde die stuk hierbo:

    1) Die Boererepublieke met hulle demokratiese volksrade – daardie volksrade was alles behalwe volmaak. Ten spyte van ‘n demokratiese volksraad in die ou ZAR het daar byvoorbeeld ‘n burgeroorlog in die vroeë jare van die ZAR uitgebreek waarin 54 burgers gedood is – ten spyte van die bestaan van ‘n volksraad waarin die opposisie dan nou volgens die ideaalbeeld, ten volle tot uiting sou kon kom in die volksraad – dit het nie gebeur nie. Eweneens het die klein minderheid bittereinders van die Vrystaat in die laat jare van die ABO voortbaklei ten spyte van die meerderheid (16 uit 20 om presies te wees volgens Grundlingh) volksraadslede wat demokraties besluit het om die wapen neer te lê. Hierdie is maar twee van waarskynlik meer voorbeelde waar die demokratiese volksrade ten spyt, die geskiedenis op ander maniere gemaak is.

    2) Die tradisionele stamgemeenskappe – hierdie beeld is weereens ‘n geidealiseerde beeld van hoe deelnemende demokrasie en inspraak in tradisionele Afrika-gemeenskappe sou lei tot goeie besluite deur die stamhoof wat legitiem was en aanvaar is omdat almal voel hulle is gehoor. Die werklikheid was egter nie altyd so ideaal nie. Tradisionele kapteins het oor jare hulle gesag laat geld en dikwels wreed met teenstanders en vermeende teenstanders afgereken. Weereens nie so ideaal as wat die ideaalbeeld dit wil hê nie.

    Wat Orania betref, waaroor die stuk gaan, is ek huiwerig om kommentaar te lewer. Ek woon te ver daarvan af, maar ek kan my goed voorstel dat belegging in ontwikkelingsprojekte dikwels deur ‘n minderheid beplan bestuur en uitgevoer moet word.

    Orania is nog ‘n gemeenskap in beplanning en ontwikkeling.

    Die dorp/gemeenskap/stad-in-wording funksioneer en ontwikkel nog nie in met eie interne kapitaal nie. Daardie kapitaal moet gewerf, belê en bestuur word.

    Hierdie realiteit alleen regverdig reeds ‘n besluitnemingstruktuur wat meer soos die van ‘n maatskappy lyk en dalk nog nie soos die van ‘n Boererepubliek of ‘n tradisionele Afrikagemeenskap nie, maar ek is ver vandaar en ek praat vanuit die oogpunt van ‘n regspraktisyn wat kliënte moet adviseer oor hoe om regsentiteite te struktureer om te verseker dat dinge gebeur en dinge nie frustreer word nie.

    Like

Laat 'n boodskap

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out /  Verander )

Google photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google. Log Out /  Verander )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out /  Verander )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out /  Verander )

Connecting to %s

%d bloggers like this: